คนอยู่ในวงกลม : ในวงกลมของความเปลี่ยนแปลง

: วิรัตน์ โตอารีย์มิตร

เมื่อสองสามเดือนก่อน ผมแวะไปดูแม่น้ำเจ้าพระยาตรงบริเวณที่ถือว่าเป็นชายแดนระหว่างจังหวัดที่ผมอยู่กับจังหวัดข้างเคียง จริง ๆ แล้ว ไม่ได้ไปดูแม่น้ำหรอก แต่ไปดูสะพานข้ามแม่น้ำที่กำลังสร้าง ไปดูแพข้ามฟากที่ใกล้จะเป็นอดีต เพราะเมื่อสะพานเสร็จ รถที่จะไปมาก็ไม่ต้องใช้แพอีกแล้ว ตอนเด็ก ๆ ผมเคยขึ้นโป๊ะตรงนี้ รถโดยสารที่จะไปกรุงเทพฯต้องใช้บริการแพข้ามฟาก ต่อมามีสะพานข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาเกิดขึ้น แต่เป็นชายแดนระหว่างจังหวัดที่ผมอยู่กับอีกจังหวัด สะพานดังกล่าวทำให้การเดินทางสะดวกกว่าเดิมมาก หากสะพานแห่งใหม่เสร็จ การเดินทางจะสะดวกยิ่งขึ้น ส่วนแพข้ามฟากก็ต้องหายไป

โลกของเรามีการเกิดและการดับนับไม่ถ้วน จังหวัดที่ผมอยู่ยังมีอดีตโรงหนัง 1 แห่งให้เห็น จะเรียกว่าซากโรงหนังก็ไม่ผิด บางทีผ่านแถวนั้น ผมก็ชอบไปยืนมอง โรงหนังแห่งนี้มี 2 ชั้นและใช้พัดลม สมัยเด็กถ้าได้ไปดูหนังที่นี่จะถือเป็นวันพิเศษ ทุกวันนี้หากอยากดูหนังโรงก็ต้องไปจังหวัดข้างเคียง ซึ่งเป็นโรงหนังแบบมัลติเพล็กซ์ มี 4-5 โรงอยู่ในบริเวณเดียวกันและเป็นโรงหนังในห้างสรรพสินค้า การมาถึงของห้างส่วนกลางทำให้ห้างท้องถิ่นได้รับความเดือดร้อน แม้ไม่ตายแต่ก็ไม่โต ผู้คนแห่กันไปห้างใหม่ที่ทันสมัยกว่า เดือนที่แล้วมีห้างค้าปลีกมาเปิดใหม่ในจังหวัดที่ผมอยู่ และทำให้ห้างท้องถิ่นที่ตั้งอีกฝั่งถนนต้องปิดตัว อดีตห้างติดป้ายไว้ที่หน้าประตู มีข้อความประมาณว่า...ขอบคุณ 23 ปีที่ให้การสนับสนุนกันมา

การเกิดและการดับทั้งหลายสืบเนื่องจากความเปลี่ยนแปลง และมันเปลี่ยนตลอดเวลาในทุกเรื่องราว ผมยังจำยุคที่ต้องเตรียมหรียญบาทไว้โทรศัพท์ได้ และบางทีต้องรอคิวนานกว่าจะได้โทร. ตอนนั้นเราจำเบอร์โทรศัพท์กันแม่น จำได้เป็นสิบ ๆ หมายเลข ทุกวันนี้ บางคนจำเฉพาะเบอร์ตนเอง หรือแม้กระทั่งเบอร์ส่วนตัวก็อาจลืม ยุคที่วิดีโอเทปมาถึงใหม่ ๆ ก็น่าตื่นเต้น บ้านไหนมีเครื่องเล่นวิดีโอก็จะโก้กว่าบ้านอื่น ร้านเช่าวิดีโอเกิดขึ้นตอนนั้น และไม่นานนัก--วิดีโอเทปก็หมดความนิยม เพราะวีซีดีและดีวีดีเข้ามาแทนที่ เผลอแป๊บเดียว วีซีดีเริ่มหมดความนิยม และต่อมาก็ถึงคราวของดีวีดี แผ่นหนังที่เคยขายกันแพง ๆ ถูกนำมาขายเลหลัง 3 แผ่นร้อยยังไม่ค่อยมีใครอยากซื้อ

เราต่างใช้ชีวิตท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงและเป็นส่วนหนึ่งของความเปลี่ยนแปลง ยุคที่ค่ายเพลงรุ่งเรืองจบลงแล้ว แทบไม่มีศิลปินไทยออกอัลบั้มเพลง เพราะผู้คนนิยมฟังทีละเพลง ไม่ฟังกันเป็นอัลบั้มเหมือนก่อน นอกจากนั้นก็ยังไม่ค่อยซื้อเพลงมาฟัง เหตุที่ไม่ซื้อเพราะมีเทคโนโลยีที่เอื้อต่อการฟังเพลงฟรี ชีวิตคนเราเปลี่ยนแปลงเพราะความก้าวหน้าของเทคโนโลยีมานักต่อนัก ผมโตมากับโทรทัศน์ขาว-ดำ ดูขาว-ดำหลายปี จนวันหนึ่งที่บ้านมีโทรทัศน์สี ผมก็ผละจากโทรทัศน์ขาว-ดำอย่างไม่อาลัยอาวรณ์ ตอนเด็ก ๆ ผมอยากให้ที่บ้านมีโทรศัพท์ แต่ช่วงนั้นการมีโทรศัพท์เป็นเรื่องที่ค่อนข้างยุ่งยาก ค่าหมายเลขโทรศัพท์ก็แพง บ้านไหนมีโทรศัพท์จะดูทันสมัยทีเดียว ทั้งโทรทัศน์และโทรศัพท์ต่างมีพัฒนาการของตนเอง--ก็คนนั่นแหละที่คอยพัฒนาจนทุกวันนี้เราสามารถดูโทรทัศน์ในโทรศัพท์ได้แล้ว

การไม่อาลัยต่อสิ่งที่ไม่เหมือนเดิม ย่อมหมายความว่าเราเห็นด้วยกับการเปลี่ยนแปลงนั้น มีใครอาลัยอาวรณ์โทรศัพท์บ้านหรือเปล่า? เมื่อเรากำลังอยู่ในยุคสมาร์ทโฟน ส่วนฟิล์มถ่ายรูป แม้จะมีคนโหยหาบ้าง แต่ส่วนใหญ่ก็เห็นดีเห็นงามกับกล้องดิจิตอล สมมุติผมเป็นเจ้าของโรงงานผลิตฟิล์มถ่ายรูป ผมก็จะยอมแพ้ ผู้คนยังถ่ายรูปเหมือนเดิม แต่พวกเขาไม่ใช้ฟิล์มกันแล้ว เป็นความพ่ายแพ้ต่อยุคสมัยที่เปลี่ยนไป เราไม่ใช่รายแรกและรายสุดท้ายที่แพ้ แต่จะมีรายอื่น ๆ ตามมาอีก ในอนาคตเราอาจมีเครื่องมือสำหรับสื่อสารที่ทำให้อินเตอร์เน็ตของยุคนี้มีสภาพคล้าย ๆ กับโทรเลข และอย่าลืมว่าครั้งหนึ่งโทรเลขก็เคยเป็นของทันสมัย

สิ่งเก่า ๆ สิ่งที่หายไป ล้วนเคยเป็นสิ่งใหม่มาก่อนเทปคาสเซ็ทเคยใหม่ เครื่องรับ-ส่งแฟกซ์เคยใหม่ พอเวลาผ่านไปก็ค่อย ๆ เก่าและค่อย ๆ มีสิ่งอื่นเข้ามาแทนที่ เช่น ซีดีเข้ามาแทนที่คาสเซ็ท คนยังฟังเพลงอยู่ แต่เปลี่ยนเครื่องมือสำหรับฟัง ก่อนหน้านั้นคาสเซ็ทก็เคยเข้ามาแทนที่แผ่นเสียง การแทนที่เกิดขึ้นทั่วไปอย่างต่อเนื่องในทุก ๆ เรื่องราว นักร้องรุ่นใหม่เข้ามาแทนที่นักร้องรุ่นเก่า นักเขียนรุ่นใหม่เข้ามาแทนที่นักเขียนรุ่นเก่า หรือแม้กระทั่งยุคไดโนเสาร์ถูกแทนที่ด้วยยุคของคน การเปลี่ยนแปลงและการแทนที่คือธรรมชาติของสรรพสิ่งนะครับ ยิ่งเป็นกรณี ‘สิ่ง’ ที่ผู้คนสร้างขึ้น ยิ่งเต็มไปด้วยการแทนที่...ของใหม่เข้ามาแทนของเก่า

ในการพูดและการเขียนก็มีการแทนที่ ภาษาที่หนุ่ม-สาวสมัยนี้พูดและเขียนแตกต่างจากการพูดการเขียนของหนุ่ม-สาวเมื่อ 20-30 ปีที่แล้ว และการพูดการเขียนของหนุ่ม-สาวเมื่อยี่สิบสามสิบปีที่แล้วก็แตกต่างจากหนุ่ม-สาวเมื่อ 50-60 ปีที่แล้ว ผมไม่ค่อยชอบวิธีพูดวิธีเขียนที่คนรุ่นปัจจุบันนิยมใช้ ไม่ได้ต่อต้านแต่ไม่ถูกจริต พวกเขายังสื่อสารเรื่องราวของวัยตนเองเหมือนเดิม แต่รายละเอียดและท่วงท่าในการสื่อสารอยู่ในยุคของตน และไม่แปลกหากคนรุ่นใหม่จะอ่าน ’พล นิกร กิมหงวน’ แล้วไม่รู้สึกตลกและไม่เห็นว่าเพลงลูกทุ่งแบบครูไพบูลย์ บุตรขัน ไพเราะ ยุคสมัยของพวกเขาจะมีความตลกและความไพเราะไปอีกแบบ

เกี่ยวกับความเปลี่ยนแปลงนั้น บางทีก็ค่อย ๆ เปลี่ยน แต่บางครั้งเปลี่ยนอย่างรวดเร็ว บริเวณแม่น้ำเจ้าพระยาที่ผมไปดู มีข่าวลือเกี่ยวกับการสะพานนานมาก ไม่รู้ว่าลือกันกี่ปีแล้ว รู้แค่ลือมานาน จนกระทั่งวันหนึ่ง ข่าวลือก็กลายเป็นจริง ผมเสียดายเหมือนกันที่ภาพแพข้ามฟาก, ภาพรถชนิดต่าง ๆ ต่อแถวเพื่อรอลงแพ, ภาพร้านค้าเล็ก ๆ แถวนั้นจะหายไป แต่จะทำอย่างไรได้ และคนที่รอว่าเมื่อไรสะพานจะเสร็จก็คงมีอยู่มาก พอสะพานเสร็จ ชีวิตผู้คนบริเวณดังกล่าวและคนจากที่อื่นก็จะสะดวกขึ้นและง่ายขึ้น การขึ้นแพเพื่อข้ามฟากต้องใช้เวลาหลายนาที หากรถมากก็จะนานออกไป แต่สะพานจะทำให้ใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที ผมรอดูว่าเมื่อสะพานเสร็จจะมีความเปลี่ยนแปลงและผลกระทบใดตามมาบ้าง...แต่ที่จะไม่กระทบเลย เป็นไปไม่ได้

ที่ผ่านมา อินเตอร์เน็ตสร้างความเปลี่ยนแปลงอย่างใหญ่หลวงต่อมวลมนุษย์ทั้งหลาย แรกเริ่มยังดูเปลี่ยนไม่มาก แต่ยิ่งเน็ตเร็วขึ้นและแรงขึ้น ความเปลี่ยนแปลงก็เห็นชัด ทุกวันนี้เราสามารถค้าขายกันได้ทั่วประเทศและทั่วโลกเพียงแค่นั่งอยู่ที่บ้านและมีอินเตอร์เน็ต เราสามารถติดตามความเคลื่อนไหวและกิจกรรมของคนดัง ๆ ได้จากเฟซบุ๊คหรืออินสตาแกรมของพวกเขา อินสตาแกรมของศิลปินระดับซูเปอร์สตาร์ของโลก อาจมีผู้ติดตามมากถึง 60-70 ล้านรายเลยทีเดียว เมื่อก่อนกว่าจะรู้ว่านักร้อง, นักแสดง, นักกีฬาชื่อดังทั้งหลายไปทำอะไรที่ไหนก็ต้องผู้สื่อข่าวรายงาน แต่ปัจจุบันพวกเขารายงานข่าวกันเอง นอกจากนั้นคนธรรมดาก็สามารถรายงานความเคลื่อนไหวของตนได้อย่างง่ายดาย คนที่อยู่ยุโรปหรืออเมริกาสามารถรู้ได้ในทันทีว่าเกิดอะไรบ้างกับเพื่อนหรือญาติในเมืองไทย

ผมยังจำยุคที่มีโทรศัพท์ทางไกลได้ อยู่ที่นี่จะโทร.เข้ากรุงเทพฯก็ต้องไปที่องค์การโทรศัพท์หรือร้านที่ให้บริการโทร.ทางไกล และต้องรอโอเปอเรเตอร์ต่อสายให้ จะคุยนานก็ไม่ได้เพราะค่าโทร.แพง ตอนนั้นผมไม่ระแคะระคายเลยว่าอีกหน่อยเราจะมีโทรศัพท์ที่ถ่ายรูปได้, ดูโทรทัศน์ได้, ฟังเพลงได้ ฯลฯ

จะให้กลับไปใช้โทรศัพท์ทางไกลแบบเดิมคงไม่ไหวแล้ว

  • คอลัมน์ คนอยู่ในวงกลม ฉบับเดือนตุลาคม 2560

อ่านบทความย้อนหลัง
<




473/1-4 ซอยประชาสงเคราะห์ 2 ถนนประชาสงเคราะห์ แขวงดินแดง เขตดินแดง กรุงเทพฯ 10400 โทร. 0-2641-7941-50 แฟกซ์ 0-2248-5819 อีเมล: info@kwanruen.com
Copyright © 2011-2014 Kwanruen Magazine. All right reserved.